Over de Working Kelpie

Achtergrond van de Working Kelpie

Australië.
Land van onmetelijke afstanden.

Er is een bijzonder soort hond nodig om met zulke grote aantallen schapen om te gaan, onmetelijke afstanden en verzengende hitte.

Dit is: de Working Kelpie.

Veel mensen weten niet dat er een groot verschil is tussen de Australian Kelpie en de Working Kelpie.

Hieronder een uitleg door Working Kelpie-legende Tony Parsons.

Working- en showkelpies: twee lijnen honden

Het is heel begrijpelijk dat iemand die voor het eerst geïnteresseerd raakt in Kelpies niet direct beseft hoe groot de verschillen zijn tussen de showlijnen en de werklijnen van het Kelpie-ras. Ik ben niet te trots om toe te geven dat ik misleid werd toen ik 58 jaar geleden met Kelpies begon. Gelukkig werd ik al snel op het juiste spoor gezet en sindsdien ben ik altijd een voorvechter van de Working Kelpie geweest.

Om de verschillen beter uit te leggen en het zo eenvoudig mogelijk te maken, neem ik de letter Y als voorbeeld. Stel dat de onderkant van deze letter de Kelpies voorstelt die werden gefokt door John Quinn, de gebroeders Maiden, King en McLeod en enkele andere vroege fokkers van de Working Kelpie. In 1902 stelde wijlen Robert Kaleski de eerste standaard op voor Kelpies en Barbs, en voor Cattle Dogs. Deze standaarden werden erkend door de oorspronkelijke Kennel Club van NSW. Kaleski's standaarden bleven vele jaren van kracht. Het is de moeite waard te vermelden dat zijn Kelpie-standaard gebaseerd was op de black-and-tan Kelpie, die werd gezien als de meest oorspronkelijke kleur en ook als de belangrijkste originele kleur van het opkomende Kelpie-ras.

Toen de standaarden voor Kelpies en Cattle Dogs eenmaal waren vastgelegd, begonnen mensen ze op shows te presenteren. Oude showprogramma's laten duidelijk zien dat sommige van de oorspronkelijke honden in de showring voortkwamen uit echte Working Kelpies. Er bestond in feite geen ander type Kelpie. In de eerste jaren na het ontstaan van shows was er nog niet veel achteruitgang in werkkwaliteit, omdat veel mensen die Kelpies showden echte veemensen waren. Maar tegen de jaren dertig, en misschien al eerder, was er duidelijk sprake van achteruitgang in de werkkwaliteit van showhonden vergeleken met de kwaliteiten van Kelpies die werden gewerkt door mensen als Frank Scanlon, Jack Goodfellow en anderen. Simpel gezegd: de showfokkers waren de weg kwijtgeraakt.

In deze periode, van ongeveer 1902 tot 1930, hadden showfokkers om een vreemde reden de oorspronkelijke black-and-tan vrijwel verlaten ten gunste van rode of chocoladebruine Kelpies, waarbij zwarte honden een verre tweede plaats innamen.

Wat ik alle lezers, zowel in Australië als internationaal, duidelijk wil maken, is dat de oorspronkelijke Working Kelpie een prachtige creatie was. Hij ontstond bijna toevallig, door een combinatie van factoren die nooit meer op dezelfde manier zal terugkomen. Dat we vandaag de dag nog goede Working Kelpies hebben, bewijst de kwaliteit van die vroege werkhonden. Ondanks de vele duizenden goede Working Kelpies die verloren gingen door ongelukken, slechte behandeling en onkundige fokkers, is het ras uitstekende honden blijven voortbrengen. Dat komt doordat er is gefokt op basis van prestatie. Met prestatie bedoel ik de manier waarop een Kelpie werkt. De echte en grote Kelpies hadden een geweldig gevoel voor schapen, veel cover en goed voetenwerk, en de besten hadden drive-and-hold. Juist dat laatste maakte hen zo anders dan de Border Collies die later kwamen.

Een paar, een zeer klein aantal, veemensen hebben door de jaren heen de unieke kwaliteiten van de Working Kelpie weten te behouden. Maar toen Kelpie-lijnen werden ontwikkeld voor de showring, gingen deze unieke kwaliteiten verloren. Daardoor is er vandaag de dag geen showgefokte Kelpie meer die ook maar in de buurt komt van de oorspronkelijke Working Kelpie. Voetenwerk, cover, gevoel voor schapen en het vermogen tot drive-and-hold zijn allemaal verdwenen uit deze showlijnen.

Het is belangrijk om erop te wijzen dat werkkwaliteit in één generatie kan achteruitgaan als men niet zorgvuldig is. Hoe kan werkkwaliteit dan hoog blijven wanneer er jarenlang, zoals bij veel showlijnen, niet op werk is geselecteerd? Bovendien weet ik uit gesprekken met veel showmensen dat zij geen idee hebben wat een goede break betekent, laat staan goed voetenwerk. Ze zien een hond doelloos rondrennen bij schapen en denken dat dit werk is. Er is werk en er is werk, en de bench dogs hebben echte werkkwaliteit verloren.

Als we teruggaan naar de letter Y, zien we dat de twee armen door de jaren heen steeds verder uit elkaar zijn gegroeid. Dat is niet verrassend, want vrijwel elk gebruikshondenras is door showfokkerij beschadigd en het oorspronkelijke doel is vergeten. Showmensen spreken over de zuiverheid van showhonden, maar wat is die zuiverheid waard als de showhonden slechts een karikatuur zijn van de Working Kelpie? Het gaat erom wat een Kelpie doet, niet of hij een mooie chocoladebruine vacht heeft.

Omdat de meeste mensen die Kelpies showen geen veemensen zijn, is het niet verrassend dat ze niet weten wat een goede werkhond maakt. Om een werkhond te waarderen, moet je met vee hebben gewerkt en weten wat er van een werkhond wordt gevraagd. Je moet natuurlijke werkaanleg kunnen herkennen en daarop selecteren.

Daarom kan men begrip hebben voor Zweedse en andere Europese fokkers die de moeite hebben genomen om naar Australië te reizen om echte werkhonden te vinden, wanneer zij zien dat hun honden rassenbenamingen krijgen die hen geen recht doen, terwijl showlijnen die zich slechts voordoen als echte Kelpies worden bevoordeeld. Zelfs hier in Australië, waar er minder excuus is voor fokkers en liefhebbers van show-Kelpies om niet te weten dat hun honden ernstig tekortschieten in werkkwaliteit, is er nauwelijks begrip voor de unieke kwaliteiten die de echte Working Kelpie onderscheiden.

Op het risico af onbescheiden te klinken, maar omdat ik duidelijk wil maken wat ik bedoel, beschouw ik mezelf als een van de hoeders van het vuur. Dat wil zeggen: ik probeer een kern van Kelpies te behouden die nog enkele eigenschappen van de honden van vroeger laten zien. Niet omdat ik veel honden wil verkopen, want ik ben gestopt als commerciële fokker, maar omdat het welzijn van de Working Kelpie mij aan het hart gaat en ik niets liever zie dan een topklasse Kelpie aan het werk. Ondanks het feit dat er veel Working Kelpies worden gefokt, wordt het steeds zeldzamer om werkelijk zeer goede Kelpies te vinden. De kwaliteit van Kelpies die in mijn staat Queensland worden gefokt, is bijvoorbeeld de laagste die ik in mijn leven heb meegemaakt. Ik ben niet de enige met die mening. Als wij na generaties fokken op basis van prestatie al niet gemakkelijk topklasse Working Kelpies kunnen voortbrengen, hoe zouden fokkers van showhonden zulke honden dan kunnen produceren wanneer er vrijwel nooit op prestatie is geselecteerd, maar alleen op uiterlijk?

Showfokkers lijken niets van het bovenstaande te begrijpen. Dat hebben ze in mijn leven nooit gedaan, maar ze hebben mij voortdurend bekritiseerd omdat ik erop wees hoe verkeerd hun oordeel is over wat een echte Kelpie is. Ze vallen terug op het argument dat de Working Kelpie een kruising zou zijn. Alle Kelpies waren oorspronkelijk kruisingen, omdat ze grotendeels voortkwamen uit lijnen van werkende Collies.

De show-Kelpie stamt net zo goed van deze honden af als de Working Kelpie. Alle Kelpies komen uit dezelfde bron. Wat showfokkers hebben gedaan, is een lijn van voornamelijk rode honden fokken die de kwaliteiten missen van de honden waaruit ze zijn ontstaan. Ze begrijpen niet dat het bij het verplaatsen van schapen gaat om wat een hond doet, niet alleen om hoe hij eruitziet.

De mensen die echte en hoogwaardige Working Kelpies proberen te fokken, of ze nu in Zweden, de Verenigde Staten of hier in Australië wonen, hebben het goed begrepen. De showmensen hebben het volledig mis. We zouden elke show-Kelpie in dit land kunnen verliezen en dat zou weinig uitmaken, maar we kunnen het ons niet veroorloven om te verliezen wat er nog over is van de Working Kelpie-lijnen. Hun bijdrage aan de rijkdom van Australië via onze grote wolindustrie is niet te berekenen.

Door Tony Parsons

Eerder gepubliceerd in het magazine KELPIE NEWS van de Purebred Working Kelpie Club.

* toegevoegd door de redactie

Working Kelpies worden geregistreerd bij de Working Kelpie Council in Australië (WKC).

Bij de WKC aangesloten fokkers bieden garantie op het werkvermogen van de hond. In het kort betekent dit dat als de hond rond 1-jarige leeftijd niet aan de verwachtingen voldoet, deze door de fokker vervangen dient te worden.

De FCI zal het een zorg zijn of een hond wel of niet werkt. Australian Kelpies met FCI-stamboom worden volgens een rasstandaard gefokt, op uiterlijkheden.

Verder zijn er Working Kelpies met FCI-erkenning. Dit zijn dubbel geregistreerde Kelpies. Deze zijn geregistreerd bij zowel WKC als FCI.

Deze site beperkt zich uitsluitend tot de Working Kelpie.

Gebruik

De Kelpie is zonder twijfel een bijzonder ras. In staat om onvermoeibaar te werken in verzengende hitte, vrieskou en over grote afstanden, hele dagen lang. Een goede Kelpie kan meer werk verrichten dan een groot aantal mensen, vooral in heuvelachtig terrein of over grote afstanden.

Een Kelpie is zeer waardevol in de paddock, het vrije veld en de yards, binnen de hekken. Hij kan een groep schapen verzamelen, ze naar de vangkralen drijven, de schapen door sluizen drijven en ze in trailers drijven. Altijd alert en oplettend moet de Kelpie zelfstandig kunnen werken, maar ook op stem- en fluitcommando's reageren. Er zijn ongeveer 6 basiscommando's waarop de hond leert reageren om zijn taak uit te voeren.

Enkele termen die gebruikt worden door Kelpie-handlers:

Cast, ook wel outrun: een Kelpie wordt weggestuurd om een groep schapen te verzamelen als de handler ze naar een bepaald punt wil hebben, zoals de behandelsluis. De hond moet over grote afstand weggestuurd kunnen worden en de schapen kunnen halen. De beste honden hebben hier natuurlijke aanleg voor.

Hold: Working Kelpies moeten in staat zijn de verzamelde schapen bij elkaar te houden. Schapen hebben een kudde-instinct, maar onder druk of stress kan er wel eens een uitspringen. Deze moet door de hond meteen weer teruggehaald worden.

Afstand houden: Schapen hoeven niet steeds door de hond aangeduwd te worden, zeker niet over grotere afstanden in de hitte. Een Kelpie moet dan enige afstand tot het vee bewaren zodat de kudde in een rustig tempo kan lopen. Een hond die hier natuurlijk gevoel voor heeft, is erg handig. Ook moet de Kelpie op commando's als walk in of stay reageren.

Backing: wanneer een hond over de rug van de schapen moet lopen als die vast komen te staan in de sluis.

Eye: Een hond met eye beweegt langzaam naar één of meerdere schapen toe, met hoofd en schouders laag gehouden en de dieren strak aankijkend. Vaak beweegt de hond overdreven langzaam. Een hond met flexible eye concentreert zich op meer dan één schaap en controleert ze met zijn indringende blik.

Voorkomen

Al sinds zijn ontstaan bestaat de Kelpie in twee variaties: de originele Working Kelpie en de Australian Kelpie, een ras dat specifiek voor de showring is gefokt en vaker als huisdier dan als werkhond wordt gehouden.

De werkhond wordt niet op kleur gefokt. Black and tan wordt gezien als de originele kleur, maar er zijn ook rode, blauwe, fawnkleurige en gele Kelpies.

Temperament

Working Kelpies werken hard en onvermoeibaar; de intelligentie straalt ervan af als je ze bezig ziet. Het werken met schapen is een aangeboren talent.

Dit ras heeft ruimte nodig, en hoe meer hoe beter. Working Kelpies zijn workaholics en kunnen zonder probleem 50 tot 60 kilometer per dag rennen: een extreem actief ras dus.

De Australian Kelpie is iets minder actief dan de Working Kelpie, maar heeft niet meer de aangeboren werkeigenschappen die vereist zijn om daadwerkelijk met vee te werken.

Gezondheid en levensverwachting

De Working Kelpie is een erg gezond ras. Er wordt niet alleen gefokt op temperament en intelligentie, maar ook op gezondheid en lichaamsbouw. Dit in tegenstelling tot showhonden, die gefokt moeten worden conform de rasstandaard. De levensverwachting van de Working Kelpie is 12 tot 15 jaar.